بودند . زيرا زمان زمان نبوّت بود و نبوّت صورت ظاهرى را تحقق مىبخشيد . آنگاه كه صورت ظاهرى به نحو كامل تحقق يافت ، نبوّت نيز پايان يافت . اكنون زمان ظهور ولايت است . آنگاه كه ولايت متجلّى گردد ، حقايق باطنى ظاهر خواهند شد ، در صورتى كه صورت ظاهرى مخفى و مستور خواهد گشت . تاكنون ، در مدارس ، از صورت ظاهرى بحث مىشد ، اينك از حقايق باطنى بحث مىكنند ، حقيقت باطنى اسلام ، حقيقت باطنى امام ، حقيقت باطنى نماز ، حقيقت باطنى روزه ، حقيقت باطنى حجّ ظاهر خواهند شد و نيز حقيقت باطنى بهشت ، حقيقت باطنى دوزخ ، حقيقت باطنى صراط ، حقيقت باطنى ثواب و عقاب . آنگاه كه حقائق باطنى و اسرار ظاهر گردند قيامت خواهد بود ، زيرا قيامت همين است : روزى كه اسرار ظاهر خواهند شد ، يوم تبلى السّرائر . آنگاه كه قيامت وقوع يابد و حقايق باطنى و اسرار ظاهر گردند . خدا متجلّى خواهد شد و همهء عالم به حقيقت در روز قيامت خدا را خواهند ديد ، همچنان كه ماه را در شب بدر مىبينند . » « اى درويش ، بيهوده به طول كلام پرداختم ، هر چه بتوانم گفت ، يقين دارم كه تو درك نخواهى كرد . و خدا خود بهتر از همه كس مىداند . » ( نسخهء خطّى عاطف افندى 1401 ، برگ 16 ب - 21 الف . تهران ، كتابخانهء مجلس ، طباطبائى 994 ص 173 - 171 ) . اگر به متنى از مقصد مراجعه كنيم بسيار محتمل است كه مشرب مورد اعتقاد خود نسفى را در آن بازيابيم اين مشرب گويى ذاتا با تعليمات حمويه مطابق است . با اين همه مصنّف مورد نظر ما تفاوت نظرگاه‌هايشان را خاطر نشان مىكند : درحالىكه شيخ و استاد وى ظهور صاحب الزّمان را در عصر خود پيشگويى مىكند ، نسفى بر آن است كه آن عصر ناشناخته مىماند . آيا نظرگاه وى با نظرگاهى كه اندكى بعد علاء الدّولهء سمنانى پيش خواهد گرفت قابل قياس است ؟ علاء الدوله معتقد است كه ظهور امام آخرين ، از نظر مرتبهء زمانى ، در درون روح قرار دارد ، نه در مرتبهء تاريخ و بنا بر اين امر با كسانى كه تاريخ مهدى را تخمين مىزنند مبارزه مىكند . يا به زبان ساده‌تر ، وى بهتر آن مىداند كه قبل از وقوع ظهور و خروج مورد انتظار ، همان ظهورى كه در باب آن ترديدى ندارد ، علنا وارد موضوع نشود ؟ يا علاوه بر اين وى را عقيدت بر اين است كه پرده برگرفتن ازين راز خطرناك است ، از بيم آنكه مردمان فاقد صلاحيّت به خوبى آن را درك نكنند و خود خود را امام منتظر پندارند ؟ بىترديد اين آخرين راه حلّ بهترين راه‌حل‌ها است . مقصد از آن به صراحت سخن مىگويد ( متن ، ص 320 ) . روزى شيخ سعد الدين آرا خود در باب صاحب الزّمان را شرح مىداد . نسفى وى را گفت كه در باب جزئيات و تفاصيل زندگانى كسى كه هنوز ظهور نكرده است نبايد اصرار ورزيد : چه بسا كه چنين نباشد . شيخ رنجيده خاطر شد .